Hansel ve Greta: Ormanın Derinliklerinde Yeniden Yazım

Hansel ve Greta: Ormanın Derinliklerinde Yeniden Yazım 19. Yüzyılda Grimm kardeşler tarafından derlenen Hansel ve Gretel klasik bir Alman peri masalı olarak karşımıza çıkmaktadır. 21. Yüzyılda Jeanette Winterson'ın yeniden yorumladığı Hansel ile Greta ise klasik peri masalıı çağdaş bir anlatıya dönüştürmüştür. Herkesin bildiği Hansel ve Gretel'i yeniden düzenlemek, kitabın arka kapağında da belirtildiği gibi, bir peri masalı devrimidir. Bu devrim, daha masalı okumaya başlamadan Gretel'in Greta'ya dönüşmesiyle kendini göstermiştir. Masaldaki kız. kardeş karakterının ismindeki değışım, masalın anlatıcısının değışimini de beraberinde getirmiştir. Greta, Almanca bir kadın ismidir ve "inci" anlamı taşımaktadır. Bir diğer taraftan masalda da bahsi geçen, İsveçli çevre aktivisti Greta Thumberg'i temsil etmektedir. Jeanette Winterson, kitabın son sözünde ondan cesur, kahraman çocuk olarak bahsetmiştir. Dolayısıyla masal anlatıcısı klasık metindeki gibi 3. tekil kışi değil, Greta dır. Klasık masalda yoksulluk teması ön plana çıkarken, masalın güncellenmiş halinde tüketim eleştirisi, doğanın tahribatı, aç gözlülük belirginleşmiştir. Öne çıkan yeni iletilerle birlikte masal, ormana bırakılan iki çocuğun eve nasıl döneceğinden ziyade görünür olanın ardını sorgulamaya ve eleştirmeye eğilimlidir. Klasik masalda gördüğümüz oduncu babanın dönüştürülmüş metinde ormanda çalışması, orman için endişe duyması da; ormanın vahşi, karanlık, derin ve büyüklüğünü yeniden kaleme alınmış masalda koruyucu, kollayıcı olarak görmemiz de bahsedilen eğilimlerin birer birer dönüşümü olarak karşımıza çıkmaktadır. Masaldaki kaybolma teması, tüketim kültürünün doymak bilmezliğini vurgulayarak güncel bir noktaya çekilmiştir. Kaybolan şey iki kardeş değil, insanın doğa ile olan ilişkisidir. Korkulacak olan ise karanlık doğada, vahşı hayvanlarla kalmak değil, doğa ile birlikte yaşamayı unutmaktır. Yenıden yazım ile gelinen bu noktada çocuk okur, doğanın korkulacak ya da kaynak olarak kullanılacak bir yer olmadığını sezmektedir. Doğa, yeniden kaleme alınmış metinde birlikte yaşamılabılen, ortaklaşa bir alan olarak çocuk okuyucunun karşısına çıkmaktadır. Jeanette Winterson "Hansel ile Greta" adlı eserinde, klasik metnin aksine masalın kötü karakterlerini üvey anne ve cadı olarak karşımıza çıkmamıştır. Klasik metinde gördüğümüz kötü karakterler yeniden yazılmış metinde sömüren, tüketici karakterlere yerlerini bırakmıştır. İki kardeşin teyzeleri Doymakbilmez, üç metre uzunluğunda, bir buçuk metre genişliğinde
iştahıyla meşhur bir karakter olarak tüketici konumda karşımıza çıkmaktadır. Doymakbilmez'in en yakın arkadaşı Durmakbilmez ve babalarının patronu Sakalsurat da bu tüketici karakterlerdendir. Bu bağlamda yeniden yazılan metin kapitalosen çağın eleştirisini de içermektedir. Anlatımın abartısı ve uyumu çocuk okuyucu için hem komik hem de olumsuz bir anlam çağrıştırması bakımından destekleyici nitelik taşımaktadır. Bir diğer yandan, anneleri ölen Hansel ve Greta'ya bakması için onlarla yaşayan Doymak bilmez durmadan, her şeyi yemesiyle bilinmektedir. Ayrıca o çocuklara değil, Greta ona bakım sağlama konumundadır. Bu yönden doğa ile Greta karakteri özdeşleştirilebilir.

Tıpkı doğanın aynı bir anne gıbi koruyucu ve kollayıcı, besleyici ve büyütücü özelliklerine evin kızı olarak nitelendirebileceğimiz Greta sahiptir. Bu açıdan masal, eko-feminist bir bakışa eleştirilebilir çünkü Doymakbilmez'e besin hazırlayan ne baba ne de erkek kardeşi Hansel değil, Greta'dır. Doğada olduğu gibi evin de dengesini sürdüren yine bir kadındır. Çocuk okuyucu için kadınların ve doğanın aynı şekilde sömürülmesi pekiştirilmiş, toplumsalcinsiyet eşitsizliğini ömekleyen düzen devam ettirilmiştir. Doymakbilmez'in arkadaşı Durmakbilmez'in yanına gitmiş, ormanda çalışan babalarının Patron Sakalsurat'ın ormanı yıkmamak, ormanı korumak için ayılmasının ardından Hansel, Hansel'in evcil karatavuğu Cıvıltı, Greta, Greta'nın kedisi Cabbar ve baba karakteri doğa ile denge içinde yaşamlarını sürdürmektedir. Ancak bu denge Doymakbilmez' in yırmi beş valizle dönüşü ile bozulmuştur. Sürekli aç olan, tüketmeden yaşayamayan Doymakbilmez tiplemesi doğa ile uyumsuzdur. Ormanı, ağaçları, canlıları kendi isteği, refahı ve zevkleri için yok etmektedir. Doğayla ahenk içınde yaşayan çekırdek ailenın neden israf etmediğıni, ihtiyaçları kadarını doğadan karşıladıklarını anlamaz ve anlamadıkça öfkelenmektedir. Haftalarca pizza yemekte, parası bittiğınde de mutsuzlukla yüzleşmektedir. Günümüzün kendı çıkarlarından başka hiçbir şey düşünmeyen insanlarına açıkça bir eleştiridir Doymakbilmez. Kendi işini başkalarına yaptırmakta, hazıra konmakta ve sürekli tüketmektedir o. Bu bağlamda, dolaylı
yoldan aç gözlülüğü hisseden çocuk okuyucunun konumu pekişmektedir. Klasik metinde baba ve üvey annenin çocuklardan kurtulmak için onlara kurduğu tuzak yerini, yeniden yazımda Doymakbilmez'in Sakalsurat yardımıyla iki kardeşi ormanda oynamak için dışarıya gönderilmesi almaktadır. Bu kandırmaca terk edilmişliği yeniden yazılmış metinde örtük bir anlatımla sunulmaktadır. Grimım kardeşlerin derlediği klasik metindeki gibi çocuklar ormandan, ormandaki canlılardan çekinmemekle birlikte doğa ile doğrudan, sağlıklı iletışim kurmuş, Küçük Ağaç dolayısıyla doğanın anlaşılabılir, yaşamılabilir bir alan olduğu sezdirılmiştir. Ayrıca "Biz küçüğüz, sen büyüksün. Biz genciz, sense bilgesin. Bize yardım et!" diyen Hansel'in bir meşe ağacından yardım talep ederken kullandığı sözcükler bahsedilen sezgiyi kuvvetlendirmektedir. Kaybolunacak bir mekân olarak işlenmeyen doğa, Hansel ve Greta için yoldaştır. Doğa, korkutmak yerine koruyan olarak okunmaktadır. Ormanda karşılaşılan ve ilk metinde kötü, acımasız ve pis olarak bilinen Cadı, düzenlenmiş metinde naziktir. Bilinenin aksine Cadı'nın nazik olması şaşırtıcı bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. İki kardeşe yardımcı bir rol üstlenmekte olan Cadı da sistemin bir kurbanıdır. Orman ve Cadı yardımıyla eve dönmüş olan kardeşler doğa ile uyumlu bir yaşam olarak sınıflandırılabilmektedir. Buna karşın Sakalsurat, Bataksurat, Doymakbilmez, Durmakbilmez, Lama hanımefendi sömüren, tüketimi kamçılayan bencil bir taraf olarak sınıflandırılabilmektedir. Eve tekrar dönüşün ardından çocukların şehre gönderilmesi ve çocukların şehri ormandan büyük, korkunç olarak nitelendirmesi önemli bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Hansel ve Greta ormanın hayalini kuracak dereceye getirilmiştir. Klasık metnin konu edindiğı görkemli ev, yeni yazılmış metinde zencefilli kurabiye ev olarak iki kardeşin karşısına çıkmakta, görünenin ardındaki gerçeği sorgulatma işlevini yürütmektedir.

Yeniden yazılmış masalda karşımıza çıkan unsurların pek değışmediğıni ancak unsurların işlevlerinin değiştiğini söylemek mümkündür. Çocuk okuyucu salt kötü ya da salt iyi, saf karakterlerin aksine onların neden kötü neden iyi olduğunu anlamaya, sezmeye dayalı bir anlatım kurulmuştur. Bu anlatının klasik metinle ayrımı açıklayıcı dili bakımından, karakterleri ve olayların sıralanışı bakımından mantığa uyumlu hale getirilmiştir. Çocuk okuyucunun doğa ile kurduğu ilişki insan merkezli boyuttan çıkanılmıştır. Düailzme ve hiyerarşik yapıya karşı bir kurgu ile klasik metnin aksine sağduyulu bir anlatım oluşturulmuştur. Çağdaş dünyadan kopuş, doğadan ayrılış, doğayı doğru algılayamama gibi konular çocuğa dolaylı bir anlatım ile benimsenmiştir. Tüketim bağımlılığına, yabancılaşmaya karşı güçlü eleştiriler sunan yeniden yazılmış masal yalnızca eko-feminist bakışı sorgulatmıştır. Dolayısıyla Jeanette Winterson "Hansel ile Greta" adlı eseri, çocuklar için nitelikli özellikler taşıyan ve çevre bilincini toplumsal noktalarda da destekleyen, düşündüren ve çözüm aratan bir eserdir.


Doğa Dema